GiTaRisT

FLAMENKO TARİHİ

Özellikle 1900’lü yılların başlarından itibaren Flamenko, müthiş bir hızla dünyanın her yanyına yayılmaya başlamıştır. Hatta bu yayılma o kadar büyük boyutlara ulaşmıştır ki dünyada bir çok kentte Flamenko merkezleri kurulmuştur. Kanımca ülkemizde çok yanlış olarak algılanan Flamenko müziği, aslında son derece karmaşık ve Paco Pena’nın ifadesiyle “duyguların adeta haykırırcasına ifade edildiği” bir anlatım şeklidir. Gitar müziği açısından ise; klasik gitar literatürünün en yüksek seviyeli eserlerinde Flamenko gitarında kullanılan tekniklere rastlanır. Klasik batı müziği gibi tam bir sistematik üzerine oturtulmamasına rağmen, kendi içinde karmaşık sayılabilecek bir sistem oluşturmuştur ve bu sistem sayesinde sanatçılar, sanatlarını istedikleri yoğunlukta icra edebilmektedirler...
Flamenko müziğindeki yapı, klasik müzik yapısı ile benzer yönlere sahip olmasına rağmen oldukça farklıdır. Bu farklılık gitar çalış tekniklerine de yansımıştır.

Ülkemizde Flamenko sanatının eğitimi, bazı özel kurum ve kuruluşlarda verilmektedir. Gelecekte Flamenko sanatı hakkında daha kapsamlı akademik araştırmaların yapılmasıyla hem bu sanatın akademik yapıda hakettiği yeri bulması, hemde genç müzisyenlerin bu sanat dalına yönelmesi ümid edilmektedir...

Flamenko teriminin, mevcut olan bir çok varsayıma rağmen hala tam olarak nereden çıktığı tespit edilememiştir. Kaynaklardan elde edilen teoriler şunlardır;

• İspanyol yahudiler dini şarkılarını, rahatsız edilmeden söyleyebilecekleri yerlere göç etmişler ve bu şarkılar İspanya’da kalan yahudilerce “Flamenko” olarak adlandırılmıştır.
• Flamenko kelimesi, “fellah minküm” diye okunan “sizin grubunuzdan çiftçi” anlamına gelen Arapça kelimelerden elde edilmiştir. Bu kelime zamanla çingeneler için kullanılmaya başlamıştır.
• Flamenko kelimesi, 19.yy’ın başlarında kibirli, küstah insan anlamına gelen bir argo kelime olarak kullanılmıştır. Daha sonra ise ilk önce çingeneleri tanımlamak sonra da onların şarkı ve danslarını tanımlamak için kullanılmış; hem çingene, hem de çingene olamayan halklardan doğan bir Endülüs şarkısı için de “Cante Flamenko” gibi genel bir terim, 19.yy’ın ikinci yarısında yaygın olarak kullanılmıştır.

Flamenko uzmanları, bu kelimenin nereden çıktığı konusunda halen bir mutabakata varamamışlardır...

TARİHSEL GELİŞİMİ

Flamenko sanatının gelişimini üç ana devir içinde ele almak mümkündür:
1. 19.yy’yn başyndan 1860’a kadar Endülüs’ lü çingene ve fakir insanların hayatlarının bir bölümü ve Flamenko’ yu sadece kendi toplumlarında sergiledikleri dönem.
2. 1860-1910 arasında Flamenko müziğini sadece özel mekanlarda sergiledikleri “Cafes Cantantes” dönemi. Bu devirde şarkıcılar ve gitaristler repertuarlarını genişletmek zorunda kalmışlardır. Kaydedilen en belirgin gelişme; gitaristlerin, şarkıcıların verdiği araları doldurmak amacyyla “falseta” denen melodik ve karmaşık düzenlemeleri eklemeleridir.
3. 1910’dan beri süregelen dönem ise 3. dönemdir. Flamenko, kendi çevresinden çıkıp tüm dünyaya yayılma sürecine girmiştir.

Flamenko tarihçileri, bu sanatın tam olarak nereden ve nasıl çıktığı hakkında kesin bilgilere ulaşamamışlardır. İşe yarayabilecek ayrıntıların çoğu tarihte kaybolmuştur. Buna rağmen Araplar ve çingenelerden doğduğu tahmin edilmektedir. Araplar İspanya’nın özellikle güneyinde 800 yıl yaşamışlardır. Bu sırada fen, ekonomi ve kültürel alanda gelişmişlerdir. Zaman içinde Katolikliği benimseyen bölgenin asıl yerlileri Arapları kovmak istemişler ve yüzyıllar süren mücadeleler sonunda Arapları İspanya’dan çıkarmışlardır. Kolomb’ un Hindistan’a ulaşmak için batıdan yola çıkarak Amerika’yı keşfetmesi ve çingenelerin İspanya’ya gelmeleri de bu devirlere rastlar.
15.yy’da birçok çingene kabileleri, 1447’de Katalonya’ dan İspanya’ya giren göçmenlerin bir kolu olarak ispanya’ya girmişlerdir. Daha sonraki yüzyılda çingeneler, Arap ve Musevilerle karışmıştır. Museviler, Müslümanlar ve “putperest” çingeneler, Katolik kralı ve kilisenin izni ile Endülüs dağlarında sığınma hakkını almışlardır. Genellikle çayırlık bölgelerde kendine has ve kötü şartlarda yaşamlarını sürdüren çingenelerin, müziksel açıdan sahip oldukları yetenek dikkat çekicidir.

Çingeneler Endülüs’ te zengin, renkli bir şiir dünyası bulmuşlardır. İspanya’da karşılaştıkları diğer müzik türlerinin tersine, bu folklor onların karakterine uymuş ve zamanla hayatlarının bir parçası haline gelmiştir. Zaman içinde kendilerinden de bir şeyler eklemişlerdir bu kültüre.. İşte bu etkileşim sonucunda “Cante Flamenco” ortaya çıkmıştır. (Ne çingene müziği, ne de Endülüs folklorü... Her ikisi birden...) Bu yüzden şüphesiz, Flamenko’ nun iki temeli vardır;
• Eski müzik geçmişi ile Endülüs.
• Çingeneler

GÜNÜMÜZDE FLAMENKO

Flamenko’ nun doğuşundan bu yana kanunlarının genelde 19.yy’da oluştuğu düşünülmektedir. O yüzden 19.yy’da Flamenko’ nun “Altyn çağ” ‘ını yaşadığı ileri sürülmektedir.

20.yy’da tüm dünyada oldukça yoğun bir şekilde yaşanan kültürel değişim döneminden sonra gitar, dans, ve şarky söyleme, büyük değişiklikler göstermiştir. Flamenko, Jazz, Doğu Müziği,ve Pop Müzik gibi aklımıza gelebilecek her müzik arasında etraflı bir karışım olmuştur. “Flamenco Joven” (genç Flamenko), Geleneksel Flamenko’ dan daha evrensel ve daha canlıdır. Çünkü değişen dünyanın getirdiği imkan ve avantajlar herşeyi olduğu gibi müzisyenleri de etkilemiştir. Bu genç sanatçılar çok şanslıdırlar çünkü atalarının çektikleri sıkıntıları onlar yaşamamış ve bu durum müziklerine yansımıştır.

1950’lerde Flamenko tarihi açısından pek çok önemli olay olmuştur. Cafes Cantantes’ nin tutkunları dışındakilere müziğin kültürü tanıtılmıştır. 1954’te, tüm Flamenko ustaları “Antologia del Cante Flamenco” ‘ ya kaydedildiler; iki yıl sonra, Cante Jondo’ nun ulusal yarışması Cordoba’ da başlatıldı. Daha sonra 1958’de, Jerez’ de Flamenkoloji kürsüsü oluştu. Bu olayların her biri medyanın ilgi ve saygısını kazandı ve bunlara ilaveten pek çok klüpler oluştu. Bu klüpler yeni şarkıcı ve müzisyenlerin yetişmeleri için elverişli ortamlar haline geldiler. Sivil savaştan sonra 1960’ lara kadar, Flamenko’ nun tiyatroda ünlenmesi, tatil yörelerinde ve kayıtlarda yayılması Flamenko’ nun tekrar tanınması sağlandı. Sadece birkaç on yıllık süre içinde, bu özel ifadeli ve kişisel halk müziği , özel sihrini çok büyük bir seyirci kitlesine satmak için zorlandı. Sadece yüzeysel kısmı, Flamenko’ yu tanımayan bir seyirciye sunulabildi.

Günümüzde İspanya dışyndaki dünya, güney İspanya ve Kuzey Afrika’nın tanınmayan eski kültürlerinin farkına varmaktadır ve şimdi Flamenko’ nun gelişimine her zamankinden fazla katkıda bulunmaya hazırdırlar... Son zamanlarda gitar dünyasında, daha karmaşık ve daha modern armonilere, Flamenko gitarıyla başka enstrümanların birleştirilmesine çalışılmaktadır. Yine de birbirinden ayrılamayan kompas ve aire üstün kalmaya devam ediyorlar. Aslında, modern stilde kompaslarda yeni bir vurgulama yapılmıştır.

60’lı yıllardan beri, Rumba, Flamenko’ yu çok iyi tanımayan seyirci kitlesinde Fandango’ nun yerini almıştır. 1980’li yıllarda, Flamenko’ yu Rock ve Latin Salsa’ sı ile kaynaştıran bir grup olan Ketama , ilk albümlerinden sonra İspanyol basını tarafından “Yeni İspanya” müziğinin yaratıcısı olarak ilan edilmiş, o zamandan beri, Flamenko’ nun öncüleri olmuşlardır. Nali’li Toumani Diabate ve İngiliz basçı Danny Thompson’ ın işbirliği ile iki “Songhai” albümü çıkarmışlardır. Pata Negra adlı grup da onlarla birlikte çalışmış ve “Blues de la Frontera” albümleriyle eşdeğer duyguları yakalamışlardır.. Bu canlanma ve diriliş, Flamenko’ yu klüplerde canlı tutmaya çalışanlarla sınırlandırılmamıştır. Yani Flamenko her türlü yeniliğe açıktır. Gypsy Kings (güney Fransa’ lı bir çingene grubu) Flamenko – Rumba’ sını, tüm dünyaya tanıtmış ve sevdirmiştir. İspanya’ya Latin Amerika’dan geri gelen Rumba, (bu yüzden “gidiş-geliş” müziği olarak bilinir) fetihçilerin ve onların ataları tarafından yeni dünyaya götürülen İspanyol müziğinin kaynaşmış halidir.

Gitarist Paco de Lucia ve özellikle usta şarkıcı El Camaron de Isla’ nın yenilikleriyle Flamenko 1960’ların sonunda güç kazanmaya başladı. Bu müzisyenler Flamenko’ yu kendi ailelerinden öğrenerek yetişmişlerdi ama kendi müzik zevkleri uluslararası Rock, Jazz ve Blues ‘u kapsıyordu. Paco de Lucia Jazz ve Salsa’ yı Flamenko üslubunda armoniledi. Camaron ise tam bir ilham kaynaşıydı... Yaptıkları çalışmalarda Flamenko sanatçılarının yanısıra Chick Corea ve Miles Davis’i de görmek mümkündür. Günümüzde payolar (çingene olmayan Flamenko sanatçıları) da gitano (çingene) Flamenko sanatçıları kadar beğenilir. Ne var ki, daha önceki kültürel mirasın birer varisi olmak çok büyük önem taşımaktadır. Paco de Lucia’ yı Lole y Manuel izledi ve Flamenko’ nun güncelliğini koruyabilmesi için çaba sarfetti. Aslında Jazz sanatçısı olan Jorge Pardo ise Paco de Lucia’nın saksafon ve flütçüsüydü. Salvador Tavora ve Mario Maya’ da Flamenko kökenli müzikleriyle tanınırlar.
İşte bu genç ve gelenek dışı müzisyenler 1990’ larda Nuevo Flamenko olarak tanınmaya başlamışlardır.

Paco Pena ise 1991’de “Misa Flamenca” isimli bir kayıt yaptı. Bu kayıt, katolik ayininin Flamenko formlarına uyarlanmış haliydi. Bu çalışmaya ayrıca Rafael Montilla “El Chaparro” ve klasik akademi korosu da katılmıştır.

 FLAMENKO DERSLER :

 http://rapidshare.de/files/7201353/FLAMENKO.rar.html

Flamenkoda gitar (Toque)

Şarkıcıya bir gitarcı eşlik eder. Gürültülü bir eğlence ortamında iki ya da daha fazla gitarcının da olduğu görülür. Gitarcı tabii ki icra edilen şarkı formunun ritmini iyi bilmeli ve şarkının geleneksel melodilerine aşina olmalıdır. Şarkıcıyı desteklemek için cümlelerin sonuna kısa dekorasyonlar ya da cevaplar ekleyebilir. Letralar arasında "faseta" denen melodik çeşitlemeler (geleneksel ya da kendi keşfettiği) çalabilir. Şarkı ile birlikte dansta varsa o zaman gitarcının dansçıyı da desteklemek gibi bir görevi vardır. Bu durumda dansın ritmlerine uygun üslupları da bilmek zorundadır. Böyle bir ortamda gitarcı sololarda yapabildiğinden değil öncelikle dansa ve / veya şarkıya getirebildiğinin en iyisinden dolayı ödüllendirilir.

Flamenko gitarı ve tekniğini ele alırsak: Enstrümanın kendisi daha çok klasik gitara benzer. Yapısı daha hafif, sesi daha parlaktır ve teller gitarın gövdesine daha yakındır. Ses deliği ve köprü arasındaki bölgeyi "golpe"denen (yüzük parmağının tırnağı ile yapılan hafif vuruşlar) tıklatmalardan koruyan ince bir plastik tabaka vardır. Bu, sese, perküsyona yakın bir vurgu sağlar. Sol el tekniği, klasik tekniğe benzemesine rağmen perdeli pozisyonları bireyselleşmiş parmak pozisyonlarından daha çok tutulur. Sağ el tekniği, klasik teknikten daha fazla olarak birkaç şey daha ister. Bunlar çeşitli rasqueadolar (çeşitli parmaklarla bütün tellere yapılan hızlı ve perküsyon tarzı çarpmalar) ve yukarıda da bahsettiğim golpelerdir. Genel olarak flamenko gitarı daha çok atakla ve daha agresif çalınır.